Μήνας: Ιανουαρίου 2014

Τι είναι για μένα η Παιδεία

Posted on

Τι είναι για μένα η Παιδεία
Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου
Ένδυμα που τιθασεύει την αγριότητα των ανθρώπων είναι η Παιδεία, κι ανάλογα με το χαρακτήρα τους, άλλοτε γίνεται περιβολή φωτεινή και προστασία απροσμάχητη, άλλοτε κουρέλι βρώμικο και μολυσμένο, μα τις περισσότερες φορές ένα αδύναμο, διάτρητο πανωφόρι στη μανία των ανέμων.
Κάποιοι το φορούν και καμαρώνουν, που είναι η μόνη αδιαμφισβήτητη περιουσία και το βιός τους. Άλλοι το περιφέρουν σαν περίτεχνο τέχνημα, δανεικό, ξένο, ανοίκειο και επαίρονται και το μαγαρίζουν και το μολεύουν.
Κι άλλοι, μη καταλαβαίνοντας την αξία του, το εξαργυρώνουν για λίγους οβολούς στης συνήθειας και στης καθημερινότητας την αδηφάγο αφομοίωση.
Παιδεία είναι το γονίδιο, που δε μεταδίδεται με την κληρονομικότητα, παρά διαπερνά τις γενιές σαν παρακαταθήκη και διαθήκη αέναα διαπραγματεύσιμη. Και τέτοια δύναμη έχει, τόσο κυρίαρχο με τους αιώνες γίνεται, που λάμπει, καθώς προϊδεάζει το μέλλον με τα ζηλευτά χαρακτηριστικά και τις ιδιότητες, τις προορισμένες να νικήσουν το χρόνο.
Παιδεία είναι η ιδιοτροπία, που οδηγεί τους χρησμούς σε καταισχύνη και αθέτηση, είναι η αντίσταση στο πεπρωμένο, ο πονηρός ιερέας, που τρυπώνει στα μαντεία, γητεύοντας τις Πυθίες και παραχαράσσει τις βεβαιότητες του Απόλλωνα.  Είναι η συζήτηση με το Θεό και τη Φύση, που καμιά φορά σαν τσακωμός μοιάζει ή συγκατάβαση ή συνδιαλλαγή ή πόλεμος.
Μέσα σε ιστορίες κρύβεται, σε εμπειρίες καιροφυλακτεί και σε αναμνήσεις λουφάζει. Με τη φαντασία θεριεύει, με την αμφιβολία ανασταίνεται και την υπόθεση αναγεννάται.
Μια αφήγηση είναι η Παιδεία, ο κοινός καημός για την περιπέτεια των ανθρώπων, ο μορφασμός του Προμηθέα, το ξύλο της Γνώσης που φύτρωσε ανάμεσα στην κόλαση και τον παράδεισο, η μελωδία του αιώνιου μέσα στις κακοφωνίες του πρόσκαιρου.
Ένα παραμύθι και παρηγοριά είναι η Παιδεία, που όποιος το διηγείται το ξαναζεί, που όποιος το προφέρει χτίζει γέφυρα στην άβυσσο, που όποιος το τραγουδά μάταια ψάχνει το ευτυχισμένο τέλος, που όποιος το ψιθυρίζει δίνει κατάρες και ευχές, για να στυλώσει την ύπαρξη.
Μα Παιδεία πια για μένα, είναι το δώρο του θανάτου στην ανθρωπότητα. Γιατί μέσα στο στενό εναγκαλισμό του, τόσο την αγάπησε, που της φανέρωσε το αντίδοτο, για να νικηθεί.

Τιμή και ευγνωμοσύνη, λοιπόν, σε όσους είναι Δάσκαλοι, γιατί σε εκείνους ανατέθηκε με κάθε κόστος να διαφυλάξουν το μόνο βαρύτιμο μυστικό.

from Blogger http://ift.tt/1feeoea
via IFTTT

Advertisements

Σκόρπια Κείμενα

Σύνδεσμος Posted on

Σκόρπια Κείμενα

Σκόρπια κείμενα, χαμένα στα ταξίδια του χειμώνα

Απόφοιτος Άγαμος Αναζητά Εργασία: Συμβουλές για Φοιτητές

Posted on

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Στα χρόνια που ήμουν φοιτητής η μετέπειτα επαγγελματική μας πορεία ήταν τόσο διασφαλισμένη, που η απόκλιση για μεταπτυχιακά, ήταν δείγμα φιλοδοξίας, τάση για περιπέτεια, ελιτίστικη διάθεση. Η επετηρίδα και η μονιμότητα στο δημόσιο, αλλά και οι σχέσεις με ημετέρους, δεν απαιτούσαν ειδικά προσόντα. Αρκούσε η υπομονή και η μικρή ταλαιπωρία μέχρι η ζωή να πάρει ένα ρυθμό προς τη γαλήνη και την ασφάλεια.
Οι καιροί άλλαξαν. Τα υπήνεμα λιμάνια των προηγουμένων δεκαετιών αποδείχτηκαν βάλτοι. Ο φοιτητής που απλά παρακολουθεί τη σχολή είτε τακτικά είτε σποραδικά, για να περάσει τα μαθήματα και να δει μετά πώς θα πορευτεί, είναι ένα σίγουρο μοντέλο αποτυχίας. Το χειρότερο βιογραφικό συνοψίζεται στο ΑΓΑΜΟΣ απόφοιτος ψάχνει..
Οι φοιτητές σήμερα πρέπει να ενηλικιωθούν γρηγορότερα. Να συνδυάσουν την ακαδημαϊκή συνέπεια, τις ευκαιρίες γνωριμίας με την αγορά εργασίας και τον απογαλακτισμό από το βαλάντιο των γονέων. Δυστυχώς, οι περισσότεροι, τόσο έχουν εμποτιστεί με τη βεβαιότητα της ανεργίας, που δεν αντιλαμβάνονται καν ότι το Πανεπιστήμιο ακόμα και σε εποχές κρίσης είναι η μεγαλύτερη ευκαιρία ανάπτυξης και εξάσκησης των δεξιοτήτων τους. Και στον αιώνα του ρίσκου και της διακινδύνευσης η καλλιέργεια της προσωπικότητας είναι σημαντικότερη από τις βεβαιώσεις παρακολούθησης και τους τίτλους.
Να λοιπόν μερικές συμβουλές, που ξέρω από την εμπειρία μου με φοιτητές του Πανεπιστημίου Αιγαίου, πως ίσως βοηθήσουν:
1. Μην μεμψιμοιρείτε με την οικονομική παρακμή της χώρας. Αναπτύξτε την επιχειρηματολογία σας και κάντε τις σκόρπιες σκέψεις πολιτική και κοινωνική θεωρία. Είναι η κατάσταση αυτή κοινός παρονομαστής, αφορά όλους τους νέους και διαμορφώνει για τους πάντες το πεδίο και τα κριτήρια επιβίωσης ή ανέλιξης
2. Ξεχωρίστε από το πλήθος του αμφιθεάτρου. Αναλάβετε εργασίες, κάντε ερωτήσεις, αφήστε το αποτύπωμά σας στη διαδικασία της διδασκαλίας και της μάθησης. Είναι η καλύτερη ανατροφοδότηση για τον καθηγητή και ο μόνος τρόπος να σας θυμάται.
3. Εμπλακείτε στα ερευνητικά προγράμματα των διδασκόντων σας και πάρτε μια πρώτη γεύση από τις ευρωπαϊκές μελέτες, τις δυνατότητες χρηματοδότησης, τα πρόσωπα που καθορίζουν την επιτυχία τους.
4. Καλύψτε τα γνωστικά κενά του Λυκείου σε παράπλευρα προσόντα, όπως ξένες γλώσσες, υπολογιστές.
5. Μάθετε τις γραφειοκρατικές διαδικασίες, τα λογιστικά και φορολογικά, τα πρωτόκολλα, τις ιεραρχίες
6. Αναλάβετε ερευνητικές εργασίες πεδίου. Βγείτε στους δρόμους και πάρτε συνεντεύξεις, μοιράστε ερωτηματολόγια, γνωριστείτε με τις κοινωνικές τάξεις και τις διαφορετικές αντιλήψεις.
7. Εγγραφείτε σε εθελοντικές οργανώσεις, κάντε πρακτική σε φορείς , μιλήστε με διαμορφωτές γνώμης, ασχοληθείτε με τα καλλιτεχνικά και την πολιτική, όχι όμως μέσα από κομματικές αγκυλώσεις.
8. Παράλληλα με τις επίσημες σπουδές γραφτείτε σε σεμινάρια, παρακολουθήστε μαθήματα για ένα ακόμη αντικείμενο, που σας ενδιαφέρει, εντελώς άσχετο με αυτό που σπουδάζετε.
9. Αρχίσετε να δημοσιεύετε σε έντυπα, περιοδικά, εφημερίδες της σχολής, δημιουργήστε ομάδες συζήτησης, παρέμβασης, προβληματισμού.
10. Μην γκετοποιείστε στην πανεπιστημιούπολη. Η πόλη που σας φιλοξενεί δεν είναι μόνο καφετέριες.
Γνωρίστε την ιστορία της, αγαπήστε τους κατοίκους με τις ιδιαιτερότητες, βγείτε στα τοπικά κανάλια, κάντε εκπομπές στα ραδιόφωνα. Από το πρώτο έτος να μετατραπείτε σε ενεργούς πολίτες μιας κοινότητας, που θα σας συνοδεύει για αρκετά χρόνια. Μάθετε τους φορείς και συλλόγους με επιρροή και γίνετε κομμάτι τους.
11. Ακολουθήστε τους καθηγητές σας σε συνέδρια και επιστημονικές δραστηριότητες. Γίνετε δραστήριο μέλος της ερευνητικής τους ομάδας και αποτολμήστε μια ανακοίνωση ή παρουσίαση εργασίας.
12. Γραφτείτε στα δωρεάν διαδικτυακά μαθήματα, που προσφέρονται από διάσημα πανεπιστήμια, ταξιδέψτε στο εξωτερικό και γίνετε στέλεχος διεθνών οργανώσεων, forum και δικτύων.
13. Χωρίς να αμελείτε τα γενικά μαθήματα, εστιάστε και αποκρυσταλλώσετε τους τομείς, με τους οποίους θα ασχοληθείτε στα μεγάλα έτη.
14. Μαζέψτε εμπειρία, συστατικές επιστολές, καλλιεργείστε τις κοινωνικές δεξιότητες, διευρύνετε τα κοινωνικά δίκτυα, ενδυναμώστε τα στοιχεία της προσωπικότητας, που σας κάνουν μοναδικό.
15. Διαμορφώστε το επαγγελματικό σας προφίλ στο Ίντερνετ, φτιάξτε ένα θεματικό blog ή ιστοσελίδα, συγχρωτισθείτε με επαγγελματίες από όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό και ρωτήστε τους πώς πέτυχαν ή γιατί απέτυχαν, δημιουργείστε εξειδικευμένες σελίδες στο Facebook.
16. Συμμετέχετε στα προγράμματα ανταλλαγής φοιτητών και δραστηριοποιηθείτε στο γραφείο διασύνδεσης. Μάθετε την επαγγελματική πορεία των αποφοίτων και κυρίως επισκεφθείτε τους χώρους της μελλοντικής σας απασχόλησης, ώστε να σχηματίσετε μια ρεαλιστική αποτίμηση
17. Μάθετε τα επαγγελματικά σας δικαιώματα, τα ΦΕΚ και τους νόμους, που σας αφορούν, τους κανόνες και καλές πρακτικές επιχειρηματικότητας, μιλήστε με τους επαγγελματικούς συλλόγους, με τα επιμελητήρια.
18. Οι εξεταστικές σκούπα, τα μαθήματα κληρονομιά για το τέταρτο έτος δε σας αφορούν.
19. Μη χάνετε τον καιρό σας με δραστηριότητες, που μακροπρόθεσμα σας αποσπούν από το όραμά σας. Όσο κι αν διασφαλίζουν χαρτζηλίκι, απλά θα σας μετατρέψουν σε αιώνιους φοιτητές.

Ματαίωση

Posted on Updated on

Όσοι από σας αποφασίσετε, είτε από καθήκον είτε από πείσμα, με των ανθρώπων τις βουλήσεις
και τις λιποταξίες να ασχοληθείτε, μια συμβουλή, από τη λίγη πείρα μου θα σας δώσω: Καλύτερα χίλια κακά να τους κάνετε και ένα καλό κατόπιν, παρά χίλια καλά με ένα στραβοπάτημα στο τέλος. Γιατί είναι έτσι όλα καμωμένα, ώστε όσοι έχουν εξοικειωθεί με το κακό απέραντη ευγνωμοσύνη να νιώθουν για την ελάχιστη εύνοια κι εκείνοι που επαναπαύτηκαν στο καλό, μπρος την κακοτοπιά, χολή να στάζουν. Κι όσοι από αγάπη ή διαστροφή τον εαυτό σας θελήσετε να προσφέρετε ήδη θα έχετε συνηθίσει να μεταλαμβάνετε τη ματαίωση.. Στράτος Παπάνης

Πώς να αποκτήσετε μια ισχυρή προσωπικότητα: Δεκαπέντε συμβουλές, που δεν μπορείτε ή δε θέλετε να ακολουθήσετε

Posted on

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

1.Στην κορυφή βρίσκεται η λέξη ΟΡΑΜΑ, αν και οι περισσότερες έρευνες δείχνουν πως οι ξεκάθαροι στόχοι και πολύ περισσότερο οι ιδεολογίες, οι κοσμοθεωρίες και οι μεγάλες ιδέες χαρακτηρίζονται έτσι εκ των υστέρων, αφού έχουν επιβεβαιωθεί. Αλλιώς αποκαλούνται πλάνες και λάθος στρατηγικές. Συνεπώς, ο οραματιστής, μάλλον έχει τις συνθήκες, τη συγκυρία, ίσως και τη μοίρα σύμμαχό του.

2.Ο ιδεατός μας τύπος εμφορείται από ιδανικά, αλλά παράλληλα είναι ρεαλιστικά αισιόδοξος. Δεν παρασύρεται εύκολα από την επιτυχία, αλλά συνεχίζει να ατενίζει το μέλλον ως μια χρονική περίοδο ευφορίας και όχι ως μια λαίλαπα, που καταφθάνει.

3.Φυσικά, είναι άριστος σε αυτό, με το οποίο καταπιάνεται, δεξιότητα, όμως, που αποκτά με την τριβή και τη σκληρή δουλειά και δεν την έχει αποκτήσει με κληρονομικό χάρισμα. Εργάζεται περισσότερο από τους υπόλοιπους -δεν υπάρχουν γι’ αυτόν διακοπές, ώρες γραφείου, άδειες-, μεριμνά, προλαμβάνει, οργανώνει, σχεδιάζει. Παρόλα αυτά, ενθουσιάζεται, ορμά, αφήνεται στις παροτρύνσεις, που του υπαγορεύουν να προχωρήσει,

4.Το μυστικό του κρύβεται στη συγκέντρωση και στην εστίαση της προσοχής. Ο εγκέφαλός μας, εξάλλου δεν τα πάει καλά με το multi-tasking, την πολυδιάσπαση, την παράλληλη εκτέλεση διεργασιών. Αφοσιώνεται, επομένως σε ένα στόχο, όπου κι αν βρίσκεται, και ξέρει να αγνοεί τα ερεθίσματα, που θα τον αποσπάσουν από το πνευματικό αυτό έργο.

5.Είναι καινοτόμος, που σημαίνει ότι ανασυνθέτει τα στοιχεία, που παρατηρεί με διαφορετικό τρόπο σε σχέση με τους υπόλοιπους, ευρηματικός, επειδή διαθέτει πλούτο εμπειριών και επομένως ΔΙΑΚΙΝΔΥΝΕΥΕΙ.  Να ο βασικός όρος της επιτυχίας. Τολμά να ρισκάρει τα πάντα, να δοκιμάσει, να πειραματιστεί και εν τέλει να υποστεί τις συνέπειες ή να γευτεί το νέκταρ της τόλμης, κυρίως αν δεν έχει τίποτα να χάσει.

6.Απόρροια των παραπάνω είναι η ευελιξία, η εμμονή του να εξετάζει σφαιρικά τα δεδομένα, να μην καθηλώνεται σε δοκιμασμένες πρακτικές, να μην επαναπαύεται με τα τεκμηριωμένα, αλλά να επιχειρεί μη φοβούμενος το άγνωστο και το ομιχλώδες. Τα πάντα γι’ αυτόν είναι μέσα στο παιχνίδι. Η ίδια η ζωή είναι ένα πεδίο για μεγάλα όνειρα με μικρούς πόρους.

7.Η αυτοεκτίμησή του δεν είναι περιστασιακή, δεν καταποντίζεται από την αστοχία ούτε εξακοντίζεται με τη νίκη. Αντίθετα, παραμένει σταθερή, επειδή αναπληρώνει τις πιθανές μειονεξίες σε κάποιους τομείς με την ακλόνητη δύναμή του σε άλλους.

8.Τα λόγια τους μετρημένα. Είναι άνθρωπος προσανατολισμένος στο έργο, στις πράξεις. Τη στιγμή, που οι άλλοι αναλύουν, υπολογίζουν, αναμετρούν, αυτός προχωρά με συνοδοιπόρους ή όχι. Η παιδεία του είναι εστιασμένη στην επίλυση προβλημάτων κι όχι στην αμετροέπεια.

9.Τα λάθη του ευκαιρία για μάθηση κι όχι ήττα. Η εκπαίδευση, τροποποίηση της συμπεριφοράς. Δεν μεμψιμοιρεί και δεν μεταθέτει τις ευθύνες. Δεν αποδίδει την αποτυχία στην κρίση ή σε εξωγενείς παράγοντες. Σκληρός με τον εαυτό του χρεώνεται την κακή εξέλιξη, αλλά ποτέ δεν επαναλαμβάνει τα σφάλματα.

10.Οι μεγάλοι άνδρες ή γυναίκες εμπιστεύονται την ενόραση, την πνευματική εκείνη ιδιότητα, που ερμηνεύει την πραγματικότητα όχι με τη λογική, αλλά με μια ανακατασκευή των ερεθισμάτων με τρόπο, που μοιάζει εξωπραγματικός. Βασίζονται στα συναισθήματα, στις εσωτερικές φωνές, χωρίς όμως να οδηγούνται στο μυστικιστικό.

11.Ως ηγέτες υιοθετούν διαφορετικά κάθε φορά στυλ, γεγονός που κατοπτρίζει την πολυπλοκότητα του χαρακτήρα τους. Άλλοτε δημοκρατικοί, ψάχνουν για συνοδοιπόρους και συνεργάτες κι άλλοτε αυταρχικοί, ξεριζώνουν όλους εκείνους που διαιωνίζουν το πρόβλημα, χωρίς να αποτελούν λύση του.

12.Ξέρει ότι θα προδοθεί, ότι οι σύντροφοι θα λιποψυχήσουν την πιο δύσκολη ώρα, αλλά αυτός προχωρά ακόμα και μόνος του. Πιστεύει στο στόχο του με ΠΑΘΟΣ. Και αυτό είναι το πιο κοινό χαρακτηριστικό, όλων όσων έγιναν διαμορφωτές γνώμης και εμπνευστές κινημάτων

13.Βίαιος προς τους κόλακες, αλλά μεγαλόθυμος προς τους αδύναμους, του αρέσει να περιστοιχίζεται από ανθρώπους αυθεντικούς, απλούς και ντόμπρους.

14. Ονειρεύεται συχνά, χωρίς αυτό να γίνεται παραλήρημα, φαντασιώνεται την επίτευξη του σκοπού και ζει με άτομα, που ζουν τη ζωή, που και ο ίδιος θέλει να ζήσει.

15. Μα η πραγματική δύναμή του χαρισματικού αυτού τύπου κρύβεται στην ικανότητά του ΝΑ ΕΝΩΝΕΙ, να αποτελεί το διασυνδετικό κρίκο, το σημείο αναφοράς, να εμπνέει και να δίνει κίνητρα και παραδείγματα για ΑΛΛΑΓΗ. Δεν τον τρομάζει η διαφορετικότητα και η ποικιλομορφία των απόψεων και των εμπειριών, επειδή προσπαθεί κάθε στιγμή να ΒΡΕΙ ΤΙΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ, Γιατί πάντοτε η πεμπτουσία της ηγεσίας ήταν η θέληση των ανθρώπων να ενωθούν για έναν κοινό σκοπό.

Είναι δημοφιλέστατες οι λίστες με τα χαρακτηριστικά εκείνα της προσωπικότητας, που οδηγούν στην επιτυχία, όπως κι αν αυτή ορίζεται, ανάλογα με το πολιτιστικό περιβάλλον. Η σύνθεσή τους απεικονίζει τις περισσότερες φορές έναν Υπερ-άνθρωπο, που ακόμα και τα ελαττώματά του τα μετατρέπει σε αρετές. Η μελέτη τέτοιων υποδειγμάτων βασίζεται στη ρομαντική άποψη ότι η ιστορία προχωρά με την εμπνευσμένη δράση κάποιων χαρισματικών ανθρώπων κι όχι εξαιτίας της συλλογικότητας και της δύναμης των λαών..

Μήπως συνηθίζετε να αγνοείτε τα συναισθήματά σας

Posted on

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

Κανείς δεν ξέρει αν τα συναισθήματα είναι η μόνη γέφυρα ανάμεσα στην πραγματικότητα και τον εαυτό ή εάν στη σκέψη ταιριάζει καλύτερα αυτός ο ρόλος.

Όμως σίγουρο είναι πως τα συναισθήματα, σε αντίθεση με τη λογική, δεν αναζητούν επιχειρήματα, για να αιτιολογηθούν, ούτε κάποιος, παρά μόνο ο εαυτός, μπορεί να τα αλλάξει.

Όμως..

Πόσες φορές υποκριθήκατε πως μια κατάσταση δεν υφίσταται σε μια προσπάθεια να καταπνίξετε τα συναισθήματα, που θα προέκυπταν από την επεξεργασία της

Ποιοι από σας δεν πέσατε με τα μούτρα στη δουλειά, ώστε να αποφύγετε τη φόρτιση από σοβαρότερα και δυσεπίλυτα ζητήματα

Πώς , ενώ είστε ήρεμοι άνθρωποι σε γενικές γραμμές, εξαίφνης εμφανίσατε ξεσπάσματα δι’ ασήμαντον αφορμήν και εναντίον λάθος προσώπων

Η εικόνα που δίνετε στους άλλους, αποκρύπτει σε μεγάλο βαθμό τις ευαισθησίες σας

Γιατί, όταν συζητάτε, υπεραναλύετε τα συναισθήματα, μετατρέποντάς τα σε λογική, για να τα ερμηνεύσετε, ενώ αυτά απλώς βιώνονται, χωρίς πολλά λόγια

Μήπως συνολικά μιλάτε για αόριστα και γενικά θέματα, χωρίς να δίνετε έμφαση στις συναισθηματικές αποχρώσεις.

Αισθάνεστε ασφάλεια πίσω από γραφειοκρατικές διαδικασίες, ιεροτελεστίες, τύπους και προσχήματα

Μήπως οι ονειροπολήσεις συχνά σας παρασύρουν σε άλλα μέρη και καιρούς

Σε πόσους ο θυμός, η θλίψη, η πίκρα αναστέλλεται, για να εκδηλωθεί μέρες αργότερα ακόμα και ως σωματικό σύμπτωμα

Μήπως τρώγεστε με τα ρούχα σας και η παραμικρότερη υποχρέωση ή αλλαγή σας αναστατώνει

Παρατηρήσατε μια δυσκολία στη συγκέντρωση και εύκολη διάσπαση της προσοχής

Αγχώνεστε για θέματα που δεν εξαρτώνται από τον έλεγχό σας

Μήπως τα κίνητρά σας για δράση έχουν ατονήσει

Γιατί μερικοί από σας το ρίχνετε στο ποτό ή στο φαγητό, στα γλυκά, στη γυμναστική, που γίνεται εμμονή

Ποιοι έχετε εξιδανικεύσει σκηνές από το παρελθόν ή από μέρη ουτοπικά, που ποτέ δεν θα καταφέρετε να κατακτήσετε

Μήπως σταματήσατε να χαίρεστε με πράγματα, που παλιά σας προκαλούσαν ευχαρίστηση

Είστε από εκείνους, που μονίμως ασχολούνται με τους άλλους και ξεχνούν να αναφερθούν στον εαυτό τους

Αντιδράτε με υπερευαισθησία στα λόγια και το χιούμορ των υπολοίπων

Έχετε καταγράψει ποτέ όσα σας πειράζουν ή πληγώνουν στις συμπεριφορές των άλλων, αλλά τα αγνοείτε συστηματικά, για να μην κάνετε ζήτημα

Μπορείτε να θυμηθείτε πότε νιώσατε για τελευταία φορά ένα ισχυρό συναίσθημα, όπως έρωτα, ενθουσιασμό, πρόκληση για δράση, φόβο

Τυχαίνει να έχετε ισχυρά προαισθήματα ανασφάλειας ή επικείμενου κακού

Ανησυχείτε υπερβολικά για την υγεία των αγαπημένων σας και γίνεται βασανιστική η σκέψη της απώλειάς τους, χωρίς να υπάρχει προφανής αιτία ανησυχίας

Μοιάζουν όλες οι μέρες να κυλούν με τον ίδιο μονότονο τρόπο, διαπίστωση, που τελικά φαίνεται να σας βολεύει

Σας αρέσει να μηρυκάζετε καταστάσεις, συγκρούσεις, αναμνήσεις, που κάποτε σας στεναχώρησαν

Η ερωτική σας ζωή είναι νεκρή ή γεμάτη σεξουαλικές εμπειρίες χωρίς δέσιμο

Βάζετε συχνά τα κλάματα, ακόμα κι αν τα γεγονότα δεν συνηγορούν για κάτι τέτοιο

Υπάρχει ασυμβατότητα ανάμεσα σε όσα λέτε και πράττετε

Δυσκολεύεστε να αναγνωρίσετε θετικά σημεία στην προσωπικότητα ή στην εμφάνισή σας

Αν σε πολλά από τα παραπάνω έχετε απαντήσει ΝΑΙ, είναι κατάλληλη η στιγμή, σχεδόν επιτακτικά, να ξεκινήσετε το μεγάλο ταξίδι της αυτογνωσίας..

ΕΝΟΧΗ

Posted on

Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου

 

Συνοδεύει τους ανθρώπους από τον Κήπο της Εδέμ, ως απόρροια της αμαρτίας, και προϋποθέτει τη γνώση του καλού και του κακού. Ξεκινά από τη στιγμή που το παιδί θα αναγνωρίσει τον εαυτό του στον καθρέφτη και εδραιώνεται στην ηλικία 3-5 ετών ως αντίβαρο στη χαρά του παιχνιδιού, της προσωπικής έκφρασης και της αυθόρμητης πρωτοβουλίας.

Συνεπικουρεί ή καταρρακώνει την αγάπη, τον έρωτα, την κοινωνική δράση, την ηθική. Προκαλεί κατάθλιψη, χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος, αλλά συνέχει τα μέλη μιας κοινότητας και αποτρέπει τις παρεκκλίσεις.

Αδελφή του πόθου, του φόβου, του διλήμματος, της νεύρωσης, της τραγικότητας. Νέμεσις με τη μορφή Ερινύας, χαρακτηριστικό ανθρώπων με πάθη και ορμή. Αριστουργήματα λογοτεχνικά γράφτηκαν, για να την εξυφάνουν, περιγράψουν, ερμηνεύσουν και σίγουρα ο καθείς κουβαλά μια Αντιγόνη μέσα του, που αναρωτιέται αν θα υπακούσει στον Θείο ή ανθρώπινο νόμο.

Η απουσία της δημιουργεί αναλγησία, αμοραλισμό,  αντικοινωνικές προσωπικότητες, δολοφόνους κατά συρροή, ευδαιμονισμό, ηδονισμό. Όλοι οι μηχανισμοί άμυνας επιστρατεύονται, για να την καταπνίξουν, θεωρίες ανακατασκευάζονται, δικαιολογίες και επιχειρήματα εφευρίσκονται. Κι όμως αυτή βλοσυρή, αδέκαστη και αμείλικτη συμπορεύεται, αναζητώντας εξιλαστήρια θύματα και ποινές χωρίς συγκατάβαση..

Διαφέρει πολιτισμικά. Στις δυτικές ατομοκεντρικές κοινωνίες ακούγεται ως εσωτερική φωνή και στην ανατολική φιλοσοφία ως κοινωνικός έλεγχος και απομάκρυνση από την ομάδα ή τους θεϊκούς στόχους. Συσχετίζεται με αξίες, νόρμες, παραδόσεις. Η ζωή χωρίς αυτήν θα ήταν απαλή, αν οι ανθρώπινες δράσεις δεν ήταν ανταγωνιστικές. Πρόκειται για ένα από τα ζοφερότερα συναισθήματα: Την ενοχή.

Κι αν, κατά την ψυχανάλυση, η πρώτη της εκδήλωση εδράζεται στον έρωτα προς το γονέα του αντιθέτου φύλου, κατά την ενήλικη ζωή επεκτείνεται σε κάθε έκφανση. Για όσα πράξαμε πληγώνοντας άλλους, για εκείνα που δεν κάναμε, για ενέργειες κάποιων, που δεν αποτρέψαμε, για σκέψεις άνομες και παρορμήσεις μη επιθυμητές. Οι τελειοθήρες πιστεύουν πως δεν έκαναν αρκετά, όσοι διαθέτουν ανελαστικό υπερεγώ, ότι κάθε τι είναι λάθος, όσοι ασπάζονται το σχετικισμό χάνονται μέσα στους κανόνες, που οι ίδιοι μεταβάλλουν, ανάλογα με την περίσταση..

Η σκιά της απειλεί όσους διασώθηκαν από ατυχήματα, εκείνους, που επεβίωσαν, ενώ άλλοι δεν τα κατάφεραν. Ο φόρος της βαρύς για τις μητέρες, που μόλις γέννησαν και δεν πλημμύρισαν από συναισθήματα ευφορίας για το βρέφος: Λογισμοί αποτροπιαστικοί, ενάντιοι στις προσδοκίες, που αργότερα θα μεταλλαχθούν σε υπερπροστατευτικότητα ή σε κατάθλιψη. Η γυναικεία φύση συνώνυμη της ενοχής ανά τους αιώνες, φορτώθηκε τα αιτήματα για αγνότητα, σεμνοτυφία, πορνεία,  πανάκεια. Ακόμα και στην κακοποίηση, το μαζοχισμό, την ταπείνωση, το αδηφάγο πρόσωπό της παρίσταται αμετάκλητο: Αξίζω την τιμωρία, τον εξευτελισμό, τον πόνο.

Κατά τη γνωστική ψυχολογία η ενοχή προκαλείται από  αυτόματες σκέψεις, που καταλογίζουν ευθύνες, ακόμα κι αν κάτι τέτοιο είναι παράλογο. Ανδρώνεται μέσα από φαύλους κύκλους συλλογιστικής. που χρεώνουν, προσωποποιούν, μεγεθύνουν το αρνητικό και ελαχιστοποιούν το θετικό. Αν εκπορεύεται από τον κρυφό εαυτό και συνδυάζεται με την αυτόνομη ηθική, εκλαμβάνει υπαρξιακές διαστάσεις. Αν όμως, αναμιχθεί με κοινωνικό έλεγχο, μετατρέπεται σε ντροπή, καταισχύνη, όνειδος, διαπόμπευση.

Όσοι ονειρεύονται έλεγχο των μαζών την έχουν αναγάγει σε όπλο προπαγάνδας, για να καταστείλουν, να ψέξουν, να καθηλώσουν, να υποτάξουν: ´Εσείς φταίτε για την κρίση. Η οικονομική δυσπραγία σας αξίζει. Μαζί τα φάγαμε ´ Εφόσον είσαι άνεργος, δεν έχεις δικαίωμα να λέγεσαι καλός πατέρας, αφού δεν φέρνεις πόρους στην οικογένεια ´

Το σχολείο και οι γονείς, το σύστημα  εκπαιδεύουν σε αυτήν από νωρίς, για να αποφύγουν πρωτοβουλίες, καινοτομίες, ρίσκα και για να βεβαιωθούν πως οι σύννομες ή αποδεκτές συμπεριφορές θα ακολουθηθούν: ‘ Άλλη μια μπουκιά για το μπαμπά, τη μαμά, το Χριστούλη ´ Όλη τη μέρα ακούς μουσική.. Δεν θα περάσεις στο Πανεπιστήμιο, ενώ οι φίλοι σου θα είναι φοιτητές.

Η καταναλωτική μανία εισήγαγε μορφές ενοχής, που οδηγούν σε ψυχαναγκασμό: Παραβίασες τη δίαιτα, δεν ξοδεύεις αρκετά για τα παιδιά, δεν ακολούθησες τη μόδα ή τις τάσεις της εποχής.

Η λαίλαπά της κατακυρίευσε και τους κοινωνικούς ρόλους: Δεν είσαι καλός εραστής / ερωμένη επειδή δεν είχες ΄γενναία στύση’, δεν έφτασες σε οργασμό, δεν εντρύφησες στο Κάμα Σούτρα, το ταντρικό σεξ ή δεν έδωσες βάση στα λόγια των τηλεοπτικών σεξολόγων, καταδίκη επειδή είσαι ανεπαρκής σύζυγος, τύψεις για τη διάλυση μιας οικογένειας, μειονεξία γιατί παρέμεινες ψηφιακά αναλφάβητος, αρά, καθόσον δεν καταρτίστηκες αρκετά, μομφή που δεν έχεις κατάλληλες γνωριμίες, επίκριση γιατί δεν έμαθες δέκα ξένες γλώσσες. Όσο περισσότερες οι απαιτήσεις για να θεωρηθεί κάποιος ολοκληρωμένος, τόσο οι ενοχές για την ασυμβατότητα των στόχων και του προσωπικού δυναμικού θα πληθαίνουν.

Η ενοχή η συνοδοιπόρος του ανθρώπου από τη γένεσή του, τον συντροφεύει μέχρι το τέλος του βίου του. Επειδή οι ρίζες της βρίσκονται στη θνητότητα, που σε αναγκάζει να αναπολείς το αιώνιο και να συμβιβάζεσαι με το εφήμερο και επιδερμικό.